Weinig streken in Noordwest-Europa hebben aan zo sterke romantische beeldvorming blootgestaan als het Drentse esdorpenlandschap. Honderden schilders legden in het verleden dit idyllische landschap vast op het witte doek, aangetrokken door de mystiek van prehistorische hunebedden en grafheuvels, de eenzaamheid van de uitgestrekte heidevelden en de verstilde dorpslandschappen met hun in hoog opgaand eikenhout verscholen boerderijen. Ook in de wetenschap en in de toeristische sector bestond tot ver in de twintigste eeuw een zeer romantisch beeld van het oude Drenthe. Het esdorpenlandschap werd daarbij gepresenteerd als een streek waar de tijd vele eeuwen lang heeft stilgestaan en waar de mens nog in harmonie leefde met zijn omgeving. Begrippen als continuïteit, onafhankelijkheid, eenvoud en harmonie vormen dan ook al eeuwenlang de basisingrediënten van de Drentse identiteit.
In Het Drentse esdorpenlandschap. Een historisch-geografische studie gaat Theo Spek op zoek naar de historische werkelijkheid achter de bovengenoemde romantische beelden. Door een verbinding van onderzoeksgegevens uit de archeologie, historische geografie, bodemkunde, vegetatiekunde en landbouwgeschiedenis komt hij op tal van punten tot geheel nieuwe inzichten over de ontstaansgeschiedenis van het Drentse landschap.